Norveçte Türkler

            Bu sayıda Norveç genelinde türkler ve diğer yabancılar üzerinde yapılan ve Norveç İstatistik Veriler Kurumu olan ”Statistisk Sentralbyrå” (SSB) nun yapmış olduğu araştırmaların içeriklerine ve sonuçlarına yer verilerek öncelikle türkeleri ilgilendiren konular ele alınacaktır.

1970 li yılların başından itibaren Norveçe gelmeye başlayan türkler o zamanlar en büyük yabancı guruplar arasında yer alırken günümüzde bir çok diğer guruptan sayı bakımından geri sıralarda kalmıştır. Ne kadardar türklerin sayısı o zamanda bu güne kat kat çoğalsada 90 lı yılların başında artış gösteren mülteci ve ilticacı akını sonucu sayı olarak fazla göze batmamaktadır. İstatistiki araştırmalar iş göçü sonucu ile gelen ve diğer nedenlerden dolayı Norveçe gelenlerde ayrım yapmadan tüm yabancılar üzerinde değerlendirmelerde bulunmuştur.
- Kaynak: S. A. Cenar

Norveçte yabancılar.

Norveçte günümüzde 213 ülkeden gelen yaklaşık 460.000 yabancı yaşamaktadır. Yabancıların tanımlaması norveçe bir başka ülkeden göç eden kişi yada norveçte ikiside yabancı uyruklu olan kişilerin çocuklarıdır. Toplam nüfuzun 9,7% ni oluşturur (toplam nüfuz 4.787.000). 1990 - 2007 yılları arası 328.000 bin kişi norveçe göç etmiştir. Bunların 21% iş göçü, 11% yüksek eğitim nedeniyle göç, 38% mülteci ve ilticacı, 13% aile birleşmesi ve 17% evlilikten kaynaklanan göçdür.

Norveçte bulunan tüm beledeyi sınırları içerisinde yabancı uyruklu bulunmaktadır. En fazla yabancı Oslodadır. Sayısı 140.000 dir ve Oslonun 25% ini oluşturur. Yabancıların sadece 20% si 15 seneden fazla zamandır Norveçte yaşamaktadır. 40% ise son 4 sene içerisinde ülkeye göç etmiştir. Buda göçün son yıllarda ne kadar çok arttığını göstermektedir.

Türklerin durumu

Norveçte yaşayan türklerin sayısı yaklaşık 14.500 dir. Bunların 5.500 ü Osloda, 2.300 ü Drammende yerleşmiştir. Norveçe gelen türkler genellikle iş göçü nedeniyle ve evlilikle gelmiştir. 1996-2005 yılları arası evlenen her 4 türkten 3 ü eşini Türkiyeden getirmiştir.

Türklerin diğer yabancı gurupları ile karşılaştırınca göze çarpan farklılıklarından en önemlileri arasında eğitim seviyesinin çok düşük olmasıdır. Bu hem 1. nesil hemde genç nesiller için geçerlidir. Genç nesiller daha fazla eğitime yönelmiş olsada ülke ortalamasının çok altlarındadır. Türkler arası çalışma oranı erkeklerde 57% ve kadınlarda 37% lerdedir ve yine yabancılar arasında alt seviyelerdedir. Gelir ortalamasında Somalilerden önce sondan ikinci durumdadır. Son seçimlerde türklerin sadece 43% ü oy hakkını kullanmıştır.

Türklerin Norveçe gelişi 70 li yıllarda yoğunluk kazanmış ve 1976 yılında 1.392 türk ülkede yaşamakta idi.Bugün bu sayı değinildiği gibi 14.100 dür. Buna ek olarak türklük bağı olanlar ile bu sayı 16.300 dür.

Vatandaşlık

O zamanlar sadece pakistanlı ve yugoslavyalıların sayısı türklerinkinden fazla idi. Norveçte yaşayan türklerin 25% 20 seneden fazla norveçte yaşamaktadır.

Bir 25% i, yani ülkede yaşayan her dört türkten biri sadece son dört yıldır Norveçte yaşamaktadır. Buda son dört yılda yaşanan göçün boyutunu göstermektedir. Yularıdaki sayılar gösteriyorki türklerin 50% si 5 ile 19 yıldır burada yaşamaktadır. Türklerin bir özelliği ise Norveçte 20 yıldan fazla yaşamış olanların oranının yüksek olmasıdır. Türkler bu özelliği pakistanlı, hindistanlı, vietnamlı, faslı ve filipinlilerle paylaşmaktadır. 2006 yılı sonunda türklerin 74% Norveç vatandaşlığına geçmiş bulunmaktadır. Bu da Norveçte uzun süre oturmuş olunduğunu gösterir. 1977 yılında 2005 yılına kadar 8.993 türk Norveç vatandaşlığına geçmiştir.

Çekirdek aile

2001 yılı nüfuz sayımı sonuçlarına bakıldığında her 10 türk ailesinden 6 sında 18 yaş altı çocuk bulunmakta idi. Bu sayı hem diğer yabancılarla hemde norveçlilerle karşılaştırılınca çok yüksek olduğu görülmektedir (diğerlerinde her 10 aileden 4ü). Türk ailelerinin 5% inde büyük yaşta (18 yaşından yukarı) çocuklarla beraber yaşadığı da gözükmektedir.





Türklerin 8,5% yalnız ve 8% i çocuksuz aileler olarak istatistiklerde gözükmektedir. 7% i ise çocukları ile beraber yaşayan tek fertli ailelerdir Türkler arasında üye sayısı 5 i geçen aileler toplamın 33% ini oluşturmaktadır. Bu norveçlilerle karşılaştırlınca bunların iki katı, diğer yabancılarla karşılaştırılınca ise (pakistanlı, somalili, iraklı) daha düşüktür. Ortalama sayı ise 3 dür. Bu alanda sadece pakistanlıların ortalama sayısı daha yüksektir (3,5).

Doğurganlık

Norveçte yaşayan 1. nesil türkler ve aynı anda yaş gurubu 35-44 olan kadınlar arasında ortalama çocuk sayısı 2,6 dır ( 2004 verileri). Bu sayı norveçli kadınların ortalamasında çok yüksektir (2,0). Yine Asya kökenli kadınlarınkindende yüksektir (2,2). Bu yaş gurubundaki türk kadınlarının çocuklarının 70% i Norveçte doğmuştur. Yine bu guruptaki türk kadınlarının 23% 4 yada fazla çocuk sahibilerdir. Norveçliler için geçerli olan oran ise 8% dir.

Kontantstötte

‘Kontantstötte’ olanağından faydalanan türk çocuklarının oranı 87% dir. Diğer yabancı uyruklular arasındaki ortalamadan yüksektir (78%). Toplumdaki genel ortalamadan ise çok daha yüksektir (62%). Buda gösteriyorki anneler küçük yaştaki çocukları ile beraber evde kalmayı seçmektedirler (yada parayı seçiyorlar).

Eş durumu

20 yaşı üzeri türkler arasında 75% i ya evli yada bir eşle beraber yaşamaktadır. Bu da hem diğer yabancılar hemde genelle (62%) karşılaştırıldığında çok yüksek bir orantıdır. Türkler arasında 30 yaş üzeri olupda evli olmayan yada hiç evlenmemiş olanların sayı çok düşüktür.

Konut

Türklerin 62% kendi ev sahibidir. 38% ise kiracı olarak oturmaktadır. Ülke genelinde halkın 82% kendi ev sahibidir. Türkler arasında sayıları düşük olmasının nedenlerinden biri nüfuzun genç olması ve Oslo da oturanların oranın yüksek olmasıdır.

Gençler genelde ev kiralarken Oslo gibi pahalı bir şehirde kiralayanların oranı ev sahiplerinin oranından yüksektir.

Evlilik

Türkler (birinci nesil) genelde ve büyük ölçüde diğer türklerle evlenmektedir. 20 ile 44 yaş arasındakilerde erkek fazlalığı bulunmaktadır. Türklerin erkeklerde 12% si ve kadınlarda 8% i diğer yabancı uyruklu olmayan kişilerle evlenmiştir. Hem erkekler hemde kadınlar arasında 75% i Norveç dışında yaşayan bir kişi ile evlenmiştir. Erkeklerin 72% sı eşini Türkiye den getirmiş, kadınlar da ise bu oran 75% dir. Yeni nesiller de birinci nesil gibi eşlerini Türkiyeden getirtmektedir ancak eşini Norveçte bulanların sayı artmaktadır. İkinci nesil 18 yaşı üzeri türkler arasında evlilik oranı sadece 37% dir ve evlenenler genç yaşta evlenmiştir. Görülen tablo yinede gençler arasında evliliğin geç yaşlara ertelendiği göstermektedir.

Yerleşim bölgeleri

Türkler Norveçin tüm ‘fylke’ (19 fylke) ve 236 belediyesinde yerleşmiş durumundadırlar. 40% Osloda oturmaktadır (5.549 kişi). Osloda her 100 kişiden 1 i türkdür. Oslodan sonra Buskerud fylkesinde türkler yoğundur (2.591 kişi). Sırasıyla Rogaland (1.328 kişi), Akershus (1.052 kişi), Sör-Tröndelag (883 kişi), Hordaland (637 kişi) ve Östfold (583 kişi) gelmektedir (2006 verileri). Belediyelere baktığımızda Oslo ve Drammen en fazla türkün yaşadığı yerlerdir. Drammende türkler nüfuzun 3,6% sını oluşturmaktadır ve türklerin oturduğu en kalabalık şehirdir. Oslo belediyesi sınırları içerisinde ise tüm semtlerde türkler vardır ve ağırlık doğu semtlerindedir. En yoğun yaşanan semt ise ‘Bydel Alna’ dır. Burada nüfuzun 2,6% sını oluştururlar. Bydel Söndre Nordstrand (2,3%) ve bydel Grorud (2,2%) ise türklerin yoğun yaşadığı diğer semtlerdir.

Eğitim

Eğitim alanında yeterli istatistiki veriler bulunmasada genelde yüksek eğitimli türklerin oranı çok düşüktür ve 13% seviyesindedir.Yabancı guruplar arasında en düşük olmakla beraber ortalamanın 14% gerisindedir. Buda çok yüksek bir sayıdır. Erkek ve kadın arasındaki eğitim oranında ise büyük farklılıklar yoktur.

Birinci nesil türkler arasında ilk okul eğitimlilerin oranı 52% dir. Lise eğitimlilerin oranı ise 32% de kalmaktadır. Diğer yabancılarda ise sadece ilk okul eğitimlilerin oranı 39%, norveçlilerde ise 21% dir. Buda türkler açısından katedilecek çok uzun yol olduğunu göstermektedir.

19-24 yaş arası birinci nesil gençler arasında yüksek eğitime gidenlerin oranı sadece 8% dir. Bu sayı norveçlilerde 31% diğer yabancılarda ise 18% dir. İkinci nesilliler arasında ise bu sayı türklerde 15% ve norveçlilerde 33% dür. Yinede yabancılar arasında en düşük orandır. Önemli bir farklılık ise yüksek eğitim gören türk kadınlarının oranının (20%) türk erkeklerinin (10%) oranından çok daha yüksek olmasıdır. Lisede okuyan erkeklerin (20%) sayısı ise kadınların (14%) kinden yüksektir.

Buda eğitim alan erkek ve kadınların sayı olarak yaklaşık aynı seviyede olduğunu göstermektedir. 16-18 yaş arası lise eğitimi gören türklerin sadece 65% liseye gitmektedir. 35% i liseye gitmemektedir. Sadece Somaliler ve Afganistandan gelen kişiler bu alanda türklerden kötü durumdadır. İkinci nesil türkler arasında durum biraz daha iyidir ve 80% ni lise eğitimi almaktadır. Yinede genel olan katılım oranı 89% dan çok düşüktür.

İş hayatı

Çalışan türklerin oranı 50% dir. Erkekler de 59% kadınlarda 37% dir. Kadın ve erkek arasındaki fark ise diğer guruplar arasındaki farkdan büyükdür (22%). Norveç toplumunda genelde çalışanların oranı 72% dir. Birinci nesilllere bakıldığında çalışma oranının düştüğünü görmekteyiz. Bunun nedeni ise 1970 li yıllarda Norveçe gelen türkler iş piyasasını terk ederek öncelikle erken emekli olmuşlardır. O zamanlarda iki yada fazla işde çalışan bu kişiler artık sağlık nedenlerinden dolayı bu seçeneği seçmiştir. Bu durum pakistanlı ve faslılar için de geçerlidir.

Çalışma alanları

Çalışma alanlarına bakıldığında türklerin çalışma olasılığının yüksek olduğu meslekler öncelikle otel ve restoran sektörü 64% (garsonluk, pizza ve kebab satıcısı ve benzeri) , diğer hizmetler sektörü 19% (temizlik vb.) ve ulaşım sektörüdür 16% (taksicilik, otobüs şoförü, postacılık, taşımacılık vb). Türklerin hemen hemen hiç uğraşmadığı meslekler arasında ise bankacılık, sigortacılık ve benzeri işler vardır 0,5%. Türklerin 3,7% si kendi işyeri sahibidir.

İşsizlik

2006 yılı ilk çeyreğinde birinci nesil türkler arasında işsizlik oranı 12% idi. Erkelerde 10,7% kadınlarda 14%. Türklerde işsizlik Norveç genelindeki işsizlikle karşılaştırıldığında ise 4 kat daha fazladır (birinci nesil türkler).

Gelir dağılımı

Gelir dağılımında türkler düşük gelirli durumundadırlar. Sadece Somalilerin önündedir. 2004 yılında ortalama gelir yaklaşık 331.000 kron olmuştur. Bu sayı genelde yabancılarda 390.000 kron ve 3. dünyadan gelen yabancılarda 366.000 krondur. Norveçlilerde ise 576.000 krondur. Yine türkler sosyal yardımı ve benzeri devlet desteği alan en büyük gurubu oluşturmaktadır.

Seçimler

Seçimlerde katılım ve oy verme oranı düşük olan türklerde öncelikle yaşlı kişiler ve kadınlar oy hakkını kullananlardır

Türkler Norveçe gelen ilk yabancı guruplardan biride olsa eğitim alanında ve iş alanında Norveç toplumuna en az entegre olan gruplardan biridir. İkinci nesil türkler birinci nesil türklerden bu alanlarda daha fazla ilerleme göstermektedir. Yinede diğer yabancı guruplarla karşılaştırdığımızda çok gerilerde kalmaktadır. İş hayatında ise durum aynı izleri göstermektedir.

Türklerin genelde Norveçe geliş nedeni evlilik olduğundan ve yüksek yaşta geldiğinden hem dil konusunda hemde iş hayatında topluma tam uyum sağlayamamıştır. Mülteci ve ilticacıların faydalanabildiği haklardan da faydalanamamaktadır. Bu guruplara verilen devlet destekli dil eğitimi ve benzeri olanaklar eşini kendi seçeneğiyle Türkiyeden getirenler için geçerli değildir. Okuma alışkanlığınında yetersiz olduğu durumlarda ve aynı anda Norveçte önceden yerleşmiş bir türk toplumu bulunduğundan dışa açılma gereksinimi de görülmemiştir.

Sonuçta türklerin aşması gereken bir çok büyük engeller vardır. En önemlisi genç nesillerin zaman kaybetmeden eğitime ağırlık vermesi önem taşımaktadır.

Diğer yandan sosyal yapılanmada diğer guruplardan değişik durumlar yönlendirici olmaktadır. Eğitime ağırlığın verilememesinin en büyük nedenlerinden biri erken evlilikdir. SSB nin yaptığı araştırmadada görüldüğü gibi türkler genç yaşda evlenmekte. Ortalama evlilik yaşı genelde yüksek eğitime başlama yaşına denk bir zamana geldiğinden gençler aile içi istek ve baskı sonucu evliliği seçmek zorunda kalmaktadır. Bu da büyük ölçüde yüksek okul ve üniversiteye gitmek isteyenlerin karşılaştığı en ciddi sorunlardan biridir. Evlilikle beraber gelen aile yapılanması ve konut almak amacı ile alınan borçlar gelecekte eğitim almak isteyenlerin önüne yine engel olarak çıkmaktadır.

Bir başka etken halen bir çok kişinin gözünde bu ülkeye çalışmak için gelindiği için en büyük amacın para kazanmak olduğu inancı ve böylelikle yeterli okuma ve eğitim isteği olmaması rol oynamaktadır. Birde gelen türklerin çoğunun eğitim seviyesinin düşük olması ve eşini Türkiyeden getirmesi bu geleneği sürdürmektedir. - Kaynak: SSB ve S. A. Cenar

Yapılan diğer araştırmalar ve anketlere göre (ankete katılanların sayısı 297 kişi) türklerin 85,2% si Türkiyede toprak sahibi olmadığını söylemiştir. Toprak sahibi olduğunu söyleyenlerin oranı ise sadece 13,8%.

Türkiyede ev sahibi olduğunu söyleyenlerin oranı 35,4%, yok diyenlerin sayısı ise 64,6% olmuştur.

Türkiyede yakınlarına para yardımında bulunduğunu söyleyenlerin oranı 51,2%, yardımda bulunmuyorum diyenlerin sayısı ise 48,5%.

Türkiyeye geri dönmeyi düşünüyormusun sorusuna ise 23,6% sı yaşlandığımda dönerim derken, 10,8% i gelecek 5-10 yıl içerisinde ve 4,0% ü de önümüzdeki 5 yıl içerisinde dönerim demektedir. Türklerin 34% ü Türkiyeye dönme planları bulunmadığını söylerken, 27,6% sı bu konuda fikri bulunmadığını belirtiyor.

Irkçılıkla karşılaşıp karşılaşmadığı sorusuna türklerin 48,8% i ırkçılıkla karşılaşmadığını belirtirken, 25,6% sı bir alanda ırkçılıkla kaşılaştığını, 17,5% i iki alanda ırkçılıkla kaşılaştığını, 6,7% si ise üç alanda ırkçılıkla kaşılaştığını belirtiyor. ■ Kaynak SSB 2005/2006